กางอ้อมแขนกอดแผ่นดิน : ประชาคม ลุนาชัย

คน - สัตว์ - สิ่งของที่ต้องปฏิสังขรณ์

           เพื่อนนักท่องเที่ยวผู้เชี่ยวชาญชำนาญทางของผมเป็นผู้สัญจรรอนแรมมาจนครบถ้วนทุกจังหวัด
ในประเทศไทย ไปไหนมาไหนเขาจะเป็นมัคคุเทศก์โดยอัตโนมัติ   ผ่านทางหลวงทางลัดกี่แห่งไม่เคย
พาหลงเสียเวลา   กลางป่าเขาหรืออุทยานเขายิ่งเหมือนจำแลงร่าง เป็นพยัคฆ์หนุ่มปราดเปรียว  นัยน์ตา
แหลมคมราวจะมองทะลุผืนป่าทุกแห่ง    นอกจากนั้นเขายังอ่านสีเมฆและต้นทางของสายลม  ได้ทะลุ
ปรุโปร่งหากจะมีฝนหนักในอีกสองชั่วโมงข้างหน้า เขาก็รู้ว่าเราควรจะหยุดพักตรงไหน
       ทุกครั้งที่ได้ร่วมทางกับเขา ผมรู้สึกสบายใจหายห่วงแค่ทำตัวเหมือนนั่งเรือนิ่งๆ  ปล่อยให้นายท้าย
ผู้เจนน่านน้ำอย่างเพื่อนคนนี้พาไปถึงจุดหมายไม่เพียงเท่านั้นเมื่อถึงจุดหมายแรกแล้วเขายังรอบรู้อีกว่า
ควรจะไปต่ออย่างไร
       เราเรียกเขาว่า ‘นายรอบจัด เจนสัญจร’ ไม่มีใครสงสัยในความรอบรู้ของเขา นอกจากตัวเขาเอง
ที่ทำท่าจะไม่ยอมรับสมญานามที่เพื่อน ๆ มอบให้
       “อย่าไว้ใจผมนัก” เขาว่า “บางทีผมก็ตันเหมือนกัน”
           เราตระหนักดีว่าคนเก่งมักจะถ่อมตัว  ยิ่งเขาไม่อวดตนว่าเป็นผู้รอบรู้  เรายิ่งนับถือในความรู้ของ
เขามากยิ่งขึ้น
          ผมเคยร่วมทางกับเขาหลายครั้ง และในแทบทุกฤดูกาล กลางหน้าฝนปีที่แล้วนี่เองที่เขาพาเรา
ไปเจอทางตันที่จังหวัดหนึ่ง  ในพื้นที่ภาคกลาง   ไม่ใช่เพราะเขาสูญเสียความรอบรู้ หากเป็นข้อจำกัด
ของฤดูฝนทำให้เขาหาที่ดี ๆ มาสนองเราไม่ได้
      “คิดอะไรไม่ออกก็ไปเที่ยววัดกัน” เขาบอกยิ้ม ๆ “ถือว่าเข้าไปไหว้พระทำบุญ”
          อันที่จริงวัดวาอารามแทบจะเป็นทุกสิ่งทุกอย่างของคนไทยพุทธ ทั้งสถานปฏิบัติธรรม ที่พึ่งทางใจ
ที่สะเดาะเคราะห์ ที่ทำบุญสุนทาน และที่ซึ่งร่างสุดท้ายของเราจะถูกคนอื่นพาไปเผาหลังจากเสียชีวิตลง
นอกจากนั้นอารามสำคัญหลายแห่งก็เป็นสถานที่ท่องเที่ยว
          ไม่ผิดกับคำพูดของนายรอบจัด เจนสัญจรที่ว่า “คิดอะไรไม่ออกก็ไปเที่ยววัด”
          ไม่ว่าวัดป่า วัดกลางเมือง วัดริมแม่น้ำ  ริมคลอง  กลางทุ่ง  ล้วนไปง่ายเข้าถึงเร็ว  หลายแห่งมีสถูป
รูปปั้นและองค์พระปางต่าง ๆ ที่ทั้งเก่าแก่และสร้างขึ้นใหม่
           ความเจนจัดของเพื่อนคนนี้ เขาไม่ได้รอบรู้แค่วัดในตัวจังหวัดเท่านั้น ยังมีตัวเลือกมาเพิ่มให้อีก
   “เที่ยววัดแล้วเราก็แวะดูศาลากลางเก่า สวยทีเดียวนะ สถาปัตยกรรมเมื่อร้อยกว่าปีก่อน อ้อ...มีศาลเก่า
แถมให้อีกด้วย”
          นายรอบจัดรู้ดีว่าวัดไหนสำคัญอย่างไร   พระพุทธรูปเก่าแก่สร้างในสมัยไหน    เก่าแก่กี่ร้อยกี่พันปี
เช่นเดียวกับ  ศาลากลางและอาคารศาลเก่า   มีป้ายติดอยู่ด้านหน้าบอกปีที่สร้างเสร็จในรัชกาลที่เท่าใด
เจ้าเมืองคนแรกเป็นใคร  
         แต่ความรอบรู้ไม่ได้ทำหน้าที่ทุกอย่าง นักเดินทางที่ก้าวข้ามกาลเวลาไปหลายขวบปี เมื่อหวนกลับ
มาอีกครั้ง เขาเพิ่งรู้ว่า พระพุทธรูปสวยงามที่เขาเคยกราบไหว้นั้นได้ชำรุดทรุดโทรมลง  
         วัดแรกที่เขาพาเราไป พ ระยืนสองรูปถูกล้อมรอบด้วยเสาไม้ไผ่และโครงเหล็กนั่งร้าน   คนที่เตรียม
กล้องถ่ายรูปไว้ในกระเป๋าต่างพร้อมกันส่ายหน้า แต่บางคนยังควักออกมาถ่ายรูปไว้เป็นที่ระลึก
         นายรอบจัดยิ้มให้กับเพื่อน ๆ “รูปอาจไม่สวยแต่ต้องถ่ายเอาไว้ช่วงเวลาที่องค์พระอยู่ในระหว่างบูรณะ
นี่ก็สำคัญ  เป็นประวัติศาสตร์ช่วงหนึ่งขององค์พระเหมือนกัน”



         จากวัดแรกไปยังวัดที่สองและสาม ดูเหมือนโชคของเราไม่ค่อยจะดีนัก ไม่เพียงพระพุทธรูปสำคัญ ๆ
ที่อยู่ในช่วงปฏิสังขรณ์ โบสถ์วิหารและศาลาร้อยปีทุกหลังล้วนถึงคราวต้องบูรณะทั้งสิ้น
        ไม่เว้นแม้แต่อาคารศาลยุติธรรมเก่าแก่อายุร้อยกว่าปีที่ถึงกาลต้องซ่อมแซม
       ในระหว่างที่พาตัวเองเข้าไปหลบแดดใต้เงาไม้หน้าศาลวงพูดคุยของเราไม่มีใครกล่าวโทษนายรอบจัด
ทุกคนเข้าใจอำนาจของกาลเวลาได้ดี ไม่มีอะไรที่ยืนยงเป็นนิรันดร์ แม้แต่สิ่งปลูกสร้างหรือถาวรวัตถุ
ยังต้องถูกเซาะจนกร่อน
      หญิงวัยหกสิบห้าเล่าถึงสุขภาพของตัวเอง ทุกวันนี้เดินเหินได้ช้าลงแม้จะยังไม่ต้องพึ่งพาไม้เท้าแต่ต้อง
แวะไปใช้บริการหมอนวดแผนโบราณบ่อยครั้ง
     “นั่งมากก็ปวดหลัง เดินบ่อยก็ปวดขา ยืนนานกับใครเขาไม่ได้ ไม่เหมือนตอนสาวๆ”
       ชายหนุ่มวัยสามสิบเศษพูดถึงแมวที่บ้านด้วยสีหน้ากังวล    “มันแก่แล้ว  ป่วยบ่อย  กินอะไรไม่ค่อยได้
ถ้าเป็นอะไรไปตอนผมไม่อยู่ ไม่รู้ว่าจะมีใครพามันไปหาหมอหรือเปล่า”
         เขาเล่าถึงแมวตัวน้อย ๆ เมื่อหลายปีก่อน หนีฝูงหมากระโจนผ่านรั้วบ้านเข้ามา เขาเลี้ยงไว้ด้วยความ
เวทนา    แมวน้อยที่ปราดเปรียว  วิ่งเร็ว  ปีนต้นไม้เก่ง เมื่อมาอยู่กับเขามันจะเชื่องและขี้อ้อน เพียงไม่กี่ปี
ผ่านไป มันกลายเป็นแมวชรา   ร่างกายทรุดโทรมจนเขาต้องพาไปหาหมอบ่อย ๆ
         ชายเฒ่าที่นั่งอยู่ข้างผมบ่นเรื่องรถเก่าให้ฟัง เจ้าฟอร์ดของแกเคยเป็นรถคู่ชีพขึ้นเหนือล่องใต้ เป็นรถ
คันแรกและคันเดียวที่แกมี อยู่มากับแกตั้งแต่เป็นข้าราชการชั้นตรีจนหลังเกษียณ
         “ซ่อมบ่อยจนจอดไว้เฉย ๆ เปลี่ยนเครื่องก็ไม่รู้จะคุ้มหรือเปล่า ขับเองไม่ค่อยไหวแล้ว ลูก ๆ ก็มีเงิน
ซื้อรถกันหมด”
         สัจธรรมของสรรพสิ่งผ่านสายตาและการรับรู้ของเราไป เมื่อลุกขึ้นชมอาคารศาลเก่าอีกครั้ง ทุกคน
มองผ่านโครงเหล็กและนั่งร้านด้วยความเข้าใจโลก   ไม่เพียงผนังอาคารที่ต้องทาสีใหม่  เมื่ออาคารเอียง
กระเท่เร่ไม่เที่ยงตรงเหมือนก่อนช่างก็ต้องปรับปรุง หรือไม่ก็ต้องยกอาคารใหม่ทั้งหลังอาคารศาลยุติธรรม
ไม่ต่างกับพระพุทธรูปในวัด ช่างที่มาบูรณะซ่อมแซมแค่ภายนอก    ไม่ว่าช่างจากกรมศิลปากรจะเก่งกาจ
ขนาดไหน ไม่มีทางซ่อมแซมหรือปฏิสังขรณ์ความศักดิ์สิทธิ์ขององค์พระได้
         หมอรักษาสัตว์ รักษาได้เฉพาะโรค ไม่สามารถรักษาวงจรชีวิตของมัน
         ช่างซ่อมรถเก่า ซ่อมได้แค่เครื่องยนต์ ไม่อาจทำให้รถคันนั้นกลับมาใหม่เอี่ยมเหมือนออกจากโชว์รูม
วันแรก
          อาคารศาลเก่าไม่ต่างจากนั้น ยกเสาใหม่ให้ตัวอาคารเที่ยงตรงแล้ว ช่างก็ไม่สามารถกำหนดอะไรอื่น
ได้อีก ไม่ว่าตราชูในจิตใจของผู้พิพากษา หลักนิติธรรมในจิตวิญญาณของอัยการ หรือศีลธรรมจรรยาในสำนึก
ของทนายความทั้งฝ่ายโจทก์หรือจำเลย