จับนิยายใส่จอ : ลำเพา เพ่งวรรณ
รอยไหม : รอยรัก รอยแค้น รอยอาถรรพ์
‘รอยไหม’ นวนิยายจากปลายปากกาของ ‘พงศกร’ ได้รับการสร้างเป็นละครโทรทัศน์ ทำให้จินตนาการ
ปรากฏเป็นภาพผ่านจอทีวี ก่อนหน้านี้เขาได้สร้างนวนิยายแนวลึกลับสยองขวัญ โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับผ้าทอ
และสร้างความฮือฮามาแล้วเรื่องหนึ่ง นั่นคือ ‘สาปภูษา’
ดังนั้น ปรากฏการณ์ของ ‘รอยไหม’ ในครั้งนี้จึงเป็นการตอกย้ำนักเขียน ที่ได้ให้ความสนใจกับข้อมูล
เชิงวัฒนธรรม และสามารถผสานข้อมูลดังกล่าวเข้ากับจินตนาการได้เป็นอย่างดี เพื่อให้เนื้อเรื่องมีความตื่นเต้น
ชวนติดตาม ภายใต้กรอบโครงของนวนิยายแนวรักย้อนยุค ข้ามภพชาติ อันเป็นแนวถนัดของ ‘พงศกร’
วัฒนธรรมเรื่องผ้าในดินแดนสุวรรณภูมิมีความน่าสนใจหลายประการ นับตั้งแต่ลวดลาย เนื้อผ้า ตลอดจน
ฝีมือการทอ ซึ่งบ่งบอกให้เห็นถึงชนชั้นของผู้สวมใส่ ดังจะเห็นว่า ผ้าบางชนิดหรือลวดลายบางอย่างสงวนไว้ให้
สำหรับคนชั้นสูงเท่านั้นนอกจากนี้ผ้ายังมีบทบาทหน้าที่ในตัวของมันเองหน้าที่ดังกล่าวยังเกี่ยวพันกับสภาพสังคม
และความสำคัญของการใช้อีกด้วย ดังจะเห็นว่า ผ้าบางชนิดหรือผ้าที่ทอด้วยลวดลายบางชนิด มีไว้สำหรับผู้หญิง
หรือผู้ชายโดยเฉพาะ บางอย่างใช้ในพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น จะนำมาใช้ปะปนกันมิได้
การทอผ้าแต่ละผืนจึงต้องใช้ความอดทนในบางวัฒนธรรมทอผ้าบางอย่างมีความละเอียดมากต้องใช้เวลา
ในการทอมากมายหลายสิบปีหรือใช้เวลาตลอดชั่วอายุคนหนึ่งและบางครั้งต้องทุ่มเทแรงกายแรงใจเพื่อ‘อวดฝีมือ’
ในการทอของตนเองด้วย
วัฒนธรรมเรื่องผ้าในดินแดนสุวรรณภูมิจึงมีรายละเอียดมาก การศึกษาผ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง จึงทำให้เรา
เข้าใจสังคมในภูมิภาคหนึ่งในช่วงเวลาหนึ่งๆด้วยเช่นกัน อีกทั้งฝีมือในการทอผ้าหรือปักผ้ายังเป็นการ‘อวด’ฝีมือ
เพื่อแสดงถึงคุณค่าของผู้ทออีกด้วย เมื่อต้องอวดฝีมือและต้องใช้เวลานานมาก ทำให้การทอผ้าและผืนผ้าที่ทอ
เสร็จแล้วกลายเป็น ‘ต้นทุนของชีวิต’ อันส่งผลให้ชีวิตเกิดความรุ่งเรืองขึ้นได้ อาทิ ได้รับรางวัลจากเจ้าเมือง
ได้ยกฐานะเป็นมเหสีหรือนางสนมกำนัล เป็นต้น ในทำนองเดียวกัน ผู้ที่มีต้นทุนต่ำกว่าก็ย่อมได้รับประโยชน์
น้อยกว่านั่นเอง
พงศกรนำเรื่องผ้ามาผสานกับเรื่องความรักข้ามภพชาติ โดยชี้ให้เห็นถึงความขัดแย้งระหว่างมณีรินกับบัวคำ
ซึ่งทั้งสองต่างแย่งชิงความรักและการเป็นคู่ครองของชายคนเดียวกัน แม้มณีรินจะมีใจชอบพอกับชายอีกคนหนึ่ง
แต่ด้วยสถานภาพทางสังคมที่จะต้องอภิเษกกับผู้ชายคนเดียวกันกับบัวคำ ทำให้บัวคำแค้นเคือง และเมื่อทั้งสอง
ต่างต้องทอผ้าเพื่ออวดฝีมือให้ชายที่ตนหมายปองชื่นชมด้วยแล้ว การทอผ้าจึงกลายเป็นสมรภูมิแห่งความแค้น
และการแย่งชิง
บัวคำเป็นหญิงสาวที่ดำเนินชีวิตอยู่ด้วยความคุมแค้น รอยรักของเธอจึงเจือปนไปด้วยรอยแค้นอยู่ตลอดเวลา
และแน่นอนว่าหาก ‘รอยไหม’ เป็นดั่งรอยรัก ‘รอยไหม’ ก็กลายเป็นรอยแค้นของหญิงสองคนด้วย เมื่อความรัก
และความแค้นมิอาจเป็นอาวุธที่ทำให้บัวคำชนะมณีรินได้อย่างแท้จริง บัวคำจึงจำเป็นต้องใช้รอยอาถรรพ์ โดยมี
ผีอีเม้ย ข้าไทคนสนิทเป็นผู้คอยช่วยเหลือ ‘รอยไหม’ จึงเป็นรอยแห่งความรัก ความแค้น และอาถรรพ์ไปในเวลา
พร้อม ๆ กัน
พงศกรให้ความสำคัญกับผ้าทอในดินแดนล้านนา ล้านช้าง ไทเขิน เชียงตุง แม่แจ่ม โดยใช้ผ้าเป็นสัญลักษณ์
ของการเชื่อมโยงอดีตชาติเข้ากับชาติภพปัจจุบันการค้นพบผ้าทอในพิพิธภัณฑ์ซึ่งยังทอไม่เสร็จจึงเป็นการเปิดเผย
เรื่องราวในอดีตชาติของเรรินหรือมณีรินในชาติที่แล้วให้ได้พบกับอดีตอันแสนเจ็บปวดด้วยตนเอง เธอจึงเริ่มต้น
ทอผ้าใหม่เพื่อหวังจะปลดปล่อยวิญญาณของผีตนหนึ่ง ซึ่งในอดีตชาติคือผู้ชายที่รักเธอเท่าชีวิต ขณะที่บัวคำในวัย
ชราภาพมากแล้ว ยังไม่ได้ตายไปจากโลกนี้ และมีชีวิตอยู่ด้วยความระทมทุกข์ เพราะแม้เธอจะสังหารมณีรินได้
แต่ก็มิอาจได้หัวใจรักของชายคนที่เธอรักและบูชาไปครอบครองได้ ดังนั้นเมื่อบัวคำได้พบกับมณีรินในภพปัจจุบัน
ความแค้นของเธอจึงกลับมาอีกครั้งและหาทางทำลายเรรินเหมือนที่เคยทำลายมณีรินในอดีตชาติให้ได้โดยที่ผีเม้ย
ก็ยังอยู่รับใช้เธอจนถึงปัจจุบัน
กล่าวได้ว่า การเล่าเรื่องผ่านผ้าทอและการทอผ้าให้สำเร็จเป็นผืนงาม นอกจากในแง่เนื้อเรื่อง ซึ่งพงศกร
ได้ใช้เป็นกลวิธีในการ ปลดปล่อยวิญญาณของตัวละครให้ไปผุดไปเกิดแล้ว ผ้าทอยังเป็นการเชื่อมต่อเรื่องราว
ให้ผู้อ่านติดตามถึงรอยรัก รอยแค้นของบัวคำกับมณีรินอีกด้วย
‘รอยไหม’ นอกจากเป็นการถักทอผ้าผืนงามแล้ว ยังแสดงให้เห็นถึง ‘อำนาจ’ บางประการของคนในดินแดน
สุวรรณภูมิสมัยก่อนอีกด้วย เพราะอำนาจในเรื่องของ ‘รอยไหม’ มีทั้งอำนาจจากผู้ที่เหนือกว่า มีต่อผู้ที่ต่ำต้อยกว่า
และยังมีอำนาจที่แสดงออกผ่านต้นทุนของเพศสภาพ อันได้แก่ การใช้ฝีมือการทอผ้า ซึ่งเป็นการแสดงอำนาจ
ที่เหนือกว่าของผู้หญิง โดยอำนาจนั้นอยู่ในระดับเดียวกัน ส่วนการใช้ผีและพระอุปคุตในเรื่อง นอกจากจะเป็น
ช่องทางในการคลี่คลายเรื่องของพงศกรแล้ว ยังแสดงให้เห็นถึงอำนาจเหนือธรรมชาติในเรื่องอีกด้วย
ที่น่าสนใจก็คือ แนวคิดเรื่องการเวียนว่ายตายเกิด สัญญาเก่าจากอดีตชาติยังติดตัวเรรินมาถึงชาติปัจจุบัน
และรอยกรรมที่แต่ละคน กระทำต่อกันก็ยังเวียนมาบรรจบ เพื่อชดใช้หนี้กรรมให้หมดสิ้น แต่สุดท้ายแล้วแนวคิด
‘ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว’ ก็จะส่งผลสุดท้ายในตอนท้ายเรื่อง เพราะพระยังมีอำนาจเหนือผี ความดีย่อมมีอำนาจ
เหนือความเลวร้ายทั้งปวง คนดียังถูกรังแกข้ามภพชาติเพื่อพิสูจน์ความดีของตนเอง ตามแบบฉบับเรื่องเล่าของไทย
แนวคิดดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ‘รอยไหม’ คือการถักทออารมณ์ความรู้สึกที่ไม่ยอมปล่อยวาง และผู้ที่ไม่
สามารถปล่อยวางได้ จึงเป็นทุกข์ไปตลอดชีวิต ดุจดังที่บัวคำประสบอยู่ เมื่อบัวคำมีความแค้นคอยหล่อเลี้ยงใจ
รอยรักที่เธอพยายามสร้างขึ้น จึงถูกความชิงชังของรอยแค้นกลบจนหมดคุณค่า และเมื่อไม่สามารถใช้ ‘ต้นทุน’
ของลูกผู้หญิงคือการทอผ้าเพื่อไต่เต้าตนเองให้ประสบความสำเร็จได้เธอจึงจำเป็นต้องใช้รอยอาถรรพ์มาเป็นอาวุธ
ในการต่อสู้เพื่อให้ตนเองได้สมปรารถนา
ตัวละครในเรื่อง ‘รอยไหม’ จึงมีลักษณะเป็นตัวละครน้อยลักษณะ คนดี กับ คนเลว กลายเป็นสีขาวดำ
ที่ตรงข้ามกัน ลักษณะนิสัยคงที่ดังกล่าวนี้ ทำให้ผู้อ่านจดจำตัวละครได้อย่างแม่นยำ อีกทั้งยังช่วยตอกย้ำให้เห็นถึง
ลักษณะที่ตรงข้ามกันของความดีและความชั่วได้ชัดเจนยิ่งขึ้น หาก ‘รอยไหม’ คือสัญญาข้ามภพชาติที่จะต้องสืบ
ต่อกันแล้ว ‘พงศกร’ ก็ทำให้นวนิยายเรื่องนี้มีความน่าตื่นเต้นอยู่ไม่น้อย เสียแต่ว่าแนวคิดเชิงพุทธดังกล่าวถูก
กลบเกลื่อนให้เบาบางจนกระทั่งผู้อ่านมองไม่เห็น
อย่างไรก็ตาม ‘รอยไหม’ ของ ‘พงศกร’ ก็นับเป็นนวนิยายอีกเรื่องที่แสดงให้เห็นถึงความพยายามของผู้เขียน
ที่จะผสานข้อมูลต่าง ๆ เพื่อทำให้นวนิยายแนวเหนือธรรมชาติเรื่องนี้ มีความแตกต่างจากนวนิยายแนวเดียวกัน
ในเรื่องอื่น ๆ ทำให้ ‘พงศกร’ กลายเป็นอีกความหวังหนึ่งของวงการประพันธ์ไทย